سایبان ندای مهر؛ پناهگاهی برای رویش دوباره

در ساختار مجتمع قضایی حمایتی شوق زندگی، «سایبان ندای مهر» به‌عنوان یکی از واحدهای تخصصی حمایت از دختران در معرض آسیب‌های اجتماعی فعالیت می‌کند؛ فضایی که تلاش دارد با ایجاد محیطی امن، حمایتگر و تخصصی، زمینه بازسازی روانی و اجتماعی و بازگشت تدریجی آنان به مسیر زندگی را فراهم کند.

سایبان ندای مهر بر این باور است که مواجهه با آسیب‌های اجتماعی تنها با مداخله قضایی یا حل یک مسئله فوری پایان نمی‌یابد، بلکه برای پیشگیری از تکرار آسیب، باید ریشه‌های روانی، اجتماعی، خانوادگی، تحصیلی و اقتصادی آن نیز مورد توجه قرار گیرد. بر همین اساس، فعالیت این سایبان بر پایه حمایت، توانمندسازی و بازاجتماعی‌سازی شکل گرفته است.

سال تأسیس

سایبان ندای مهر از سال ۱۳۹۷ با هدف ارائه حمایت‌های روانی و اجتماعی به دختران در معرض آسیب‌های اجتماعی فعالیت خود را آغاز کرده است.

این سایبان با رویکردی تخصصی و مستمر، تلاش می‌کند متناسب با شرایط هر یک از خدمت‌گیرندگان، خدمات مورد نیاز را ارائه کرده و مسیر دستیابی آنان به امنیت روانی، استقلال فردی و حضور مؤثر در جامعه را هموار سازد.

خدمات سایبان ندای مهر

فعالیت‌های این سایبان تنها به نگهداری یا حمایت مقطعی محدود نمی‌شود، بلکه مجموعه‌ای از خدمات تخصصی و توانمندساز را دربرمی‌گیرد.

حمایت روان‌شناختی و اجتماعی

یکی از مهم‌ترین محورهای فعالیت سایبان ندای مهر، توجه به سلامت روان و شرایط اجتماعی دختران در معرض آسیب است. خدمات مشاوره فردی و گروهی، ارزیابی‌های روان‌شناختی، آموزش مهارت‌های زندگی و پیگیری وضعیت روانی خدمت‌گیرندگان، بخشی از این اقدامات است.

هدف از این خدمات، کمک به کاهش پیامدهای آسیب‌های گذشته، تقویت عزت‌نفس، افزایش مهارت‌های فردی و اجتماعی و فراهم کردن زمینه‌ای برای تصمیم‌گیری سالم‌تر درباره آینده است.

خدمات مددکاری اجتماعی

مددکاران اجتماعی با بررسی شرایط فردی و خانوادگی خدمت‌گیرندگان، تلاش می‌کنند مسائل و نیازهای آنان را شناسایی کرده و برای رفع موانع موجود، اقدامات حمایتی لازم را دنبال کنند.

پیگیری شرایط خانوادگی، تحصیلی و اجتماعی، ارتباط با خانواده، بازدیدهای منزل، ارجاع به سایر واحدهای تخصصی و پیگیری وضعیت افرادی که از خدمات سایبان خارج شده‌اند، از جمله فعالیت‌های مددکاری این مجموعه است.

آموزش و مهارت‌آموزی

یکی از رویکردهای مهم ندای مهر، فراهم کردن زمینه استقلال و خوداتکایی است. به همین منظور، آموزش مهارت‌های حرفه‌ای و شغلی در کنار حمایت‌های روانی و اجتماعی دنبال می‌شود.

برگزاری دوره‌ها و کارگاه‌های مهارت‌آموزی در حوزه‌هایی مانند صنایع‌دستی، خیاطی، آشپزی و سایر مهارت‌های کاربردی، به دختران کمک می‌کند تا علاوه بر کسب توانایی‌های فردی، مسیر مناسبی برای ورود به فعالیت‌های اقتصادی و اشتغال پیدا کنند.

حمایت تحصیلی و شغلی

ادامه تحصیل و برخورداری از فرصت‌های شغلی مناسب، از عوامل مهم در کاهش آسیب‌پذیری اجتماعی است. سایبان ندای مهر با پیگیری وضعیت تحصیلی خدمت‌گیرندگان، کمک به بازگشت افراد بازمانده از تحصیل و ارتباط با مجموعه‌های مرتبط با آموزش و اشتغال، تلاش می‌کند موانع موجود در این مسیر را کاهش دهد.

فعالیت‌های فرهنگی و اوقات فراغت

برگزاری برنامه‌های فرهنگی، آموزشی و تفریحی، جشن‌های مناسبتی و برنامه‌های جمعی نیز بخشی از فعالیت‌های سایبان است. این برنامه‌ها با هدف ایجاد تجربه‌های مثبت، تقویت ارتباط اجتماعی، افزایش نشاط و فراهم کردن محیطی سالم برای گذران اوقات فراغت اجرا می‌شوند.

حمایت‌های معیشتی و جلب مشارکت اجتماعی

در مواردی که شرایط اقتصادی خانواده یا خدمت‌گیرنده نیازمند حمایت باشد، سایبان با استفاده از ظرفیت خیرین و نهادهای همکار، برای تأمین بخشی از نیازهای معیشتی و رفاهی اقدام می‌کند.

این حمایت‌ها در کنار خدمات تخصصی ارائه می‌شوند تا مشکلات اقتصادی، مانعی برای ادامه مسیر توانمندسازی و بازگشت به زندگی سالم نباشد.

اقدامات و رویکردهای سایبان ندای مهر

رویکرد اصلی ندای مهر، توانمندسازی به جای حمایت صرف است. در این نگاه، خدمت‌گیرنده تنها دریافت‌کننده خدمات نیست، بلکه فردی است که باید فرصت پیدا کند توانایی‌های خود را بشناسد، مهارت‌های لازم را کسب کند و به‌تدریج نقش فعال‌تری در زندگی شخصی و اجتماعی خود داشته باشد.

این رویکرد در چند محور دنبال می‌شود:

نخست؛ ایجاد محیط امن و بدون قضاوت.
دخترانی که تجربه آسیب‌های اجتماعی داشته‌اند، پیش از هر چیز به محیطی نیاز دارند که در آن احساس امنیت، احترام و پذیرفته‌شدن داشته باشند. ایجاد چنین فضایی، زمینه لازم برای آغاز فرآیند بازسازی روانی و اجتماعی را فراهم می‌کند.

دوم؛ توجه هم‌زمان به ابعاد مختلف زندگی.
مسائل اجتماعی معمولاً تک‌بعدی نیستند. به همین دلیل، خدمات روان‌شناختی، مددکاری، آموزشی، تحصیلی و شغلی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند تا شرایط فرد از زوایای مختلف بررسی شود.

سوم؛ تقویت استقلال و خوداتکایی.
هدف حمایت، وابسته نگه داشتن فرد به خدمات حمایتی نیست؛ بلکه باید به ایجاد توانایی برای اداره مستقل زندگی منجر شود. آموزش مهارت‌های حرفه‌ای و کمک به ایجاد فرصت‌های شغلی، در همین راستا اهمیت پیدا می‌کند.

چهارم؛ همکاری میان واحدهای تخصصی.
ارتباط و ارجاع میان سایبان‌های مختلف مجتمع شوق زندگی، امکان استفاده از ظرفیت‌های تخصصی متنوع را فراهم می‌کند. در این چارچوب، نیازهای حقوقی، تحصیلی، شغلی و روانی خدمت‌گیرندگان می‌تواند از مسیر مناسب پیگیری شود.

پنجم؛ پیگیری مستمر.
فرآیند حمایت با پایان حضور فرد در مرکز متوقف نمی‌شود. پیگیری شرایط افرادی که از خدمات سایبان خارج شده‌اند، می‌تواند به شناسایی مشکلات جدید و پیشگیری از بازگشت آنان به شرایط آسیب‌زا کمک کند.

اهمیت وجود سایبان ندای مهر

وجود یک واحد تخصصی مانند ندای مهر در ساختار یک مجتمع قضایی حمایتی، نشان‌دهنده توجه به این واقعیت است که پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی تنها از مسیر برخورد با پیامدهای جرم امکان‌پذیر نیست.

بخشی از آسیب‌ها ریشه در شرایط خانوادگی، فقدان حمایت، مشکلات اقتصادی، ترک تحصیل، خشونت و ضعف مهارت‌های فردی و اجتماعی دارد. بنابراین، اگر قرار باشد از تکرار آسیب جلوگیری شود، لازم است در کنار مداخلات قانونی، برای توانمندسازی فرد و اصلاح شرایط زندگی او نیز برنامه‌ریزی شود.

از این منظر، ندای مهر تلاش می‌کند میان حمایت اجتماعی، توانمندسازی و رویکرد قضایی حمایتی پیوند ایجاد کند و به جای تمرکز صرف بر گذشته افراد، ظرفیت‌های آنان برای ساختن آینده را مورد توجه قرار دهد.

اهداف سایبان ندای مهر

مهم‌ترین اهداف این سایبان عبارت‌اند از:

• افزایش مهارت‌های فردی و اجتماعی دختران در معرض آسیب
• کاهش پیامدهای روانی و اجتماعی ناشی از تجربه آسیب
• تقویت سلامت روان و افزایش عزت‌نفس
• فراهم کردن زمینه استقلال و خوداتکایی
• حمایت از ادامه تحصیل و بازگشت به مسیر آموزشی
• کمک به کسب مهارت‌های شغلی و ایجاد زمینه اشتغال
• تقویت روابط سالم خانوادگی و اجتماعی
• پیشگیری از بازگشت افراد به چرخه آسیب
• ایجاد محیطی امن، حمایتگر و عاری از قضاوت
• فراهم کردن زمینه بازاجتماعی‌سازی و حضور سازنده در جامعه

پیشنهادات برای تقویت مسیر حمایت و توانمندسازی

برای افزایش اثربخشی فعالیت‌های سایبان ندای مهر، می‌توان بر توسعه برنامه‌های مهارت‌آموزی متناسب با نیاز بازار کار، تقویت حمایت‌های پس از ترخیص، افزایش ارتباط با مراکز آموزشی و کارآفرینی و گسترش مشارکت سازمان‌های مردم‌نهاد و خیرین تمرکز کرد.

همچنین استمرار آموزش مهارت‌های زندگی، تقویت خدمات مشاوره خانواده و ایجاد سازوکارهای منسجم برای پیگیری وضعیت خدمت‌گیرندگان پس از پایان دوره حمایت، می‌تواند به پایداری نتایج اقدامات کمک کند.

توجه بیشتر به آموزش‌های پیشگیرانه برای نوجوانان و خانواده‌ها نیز می‌تواند در بلندمدت از شکل‌گیری یا تکرار برخی آسیب‌ها جلوگیری کند. در کنار آن، مستندسازی تجربه‌های موفق و ارزیابی مستمر برنامه‌ها می‌تواند زمینه بهبود روش‌های حمایتی و استفاده از تجربه‌های مؤثر را فراهم سازد.

جمع‌بندی

سایبان ندای مهر را می‌توان فضایی برای بازسازی، توانمندسازی و آغاز دوباره دانست؛ جایی که حمایت از دختران در معرض آسیب، تنها به رفع یک مشکل فوری محدود نمی‌شود و ابعاد مختلف زندگی آنان را دربرمی‌گیرد.

این سایبان تلاش می‌کند با تلفیق حمایت روان‌شناختی، مددکاری اجتماعی، آموزش، مهارت‌آموزی، حمایت تحصیلی و شغلی و ایجاد محیطی امن و محترمانه، فرصت تازه‌ای برای ساختن آینده فراهم کند.

رویکرد ندای مهر بر این اصل استوار است که تجربه آسیب نباید سرنوشت یک انسان را تعیین کند. اگر حمایت تخصصی، فرصت توانمندی و امکان بازگشت سالم به جامعه در کنار یکدیگر قرار گیرند، می‌توان مسیر زندگی را از چرخه آسیب به سمت استقلال، امنیت و مشارکت اجتماعی تغییر داد.