معرفی مجموعه حمایتی «سایبان مهر»؛ رویکردی توانمندساز در حمایت از کودکان کار و خانواده‌ها

آغاز فعالیت

طرح «سایبان مهر» از آبان سال ۱۳۹۹ با هدف حمایت و توانمندسازی کودکان کار و خانواده‌های آنان آغاز به فعالیت کرد. این مجموعه با رویکردی اجتماعی و حمایتی، تلاش می‌کند پس از شناسایی و سامان‌دهی کودکان کار، زمینه بازگشت آنان به محیط خانواده، تحصیل و زندگی سالم را فراهم کرده و از بازگشت دوباره آنان به چرخه کار در خیابان جلوگیری کند.

«سایبان مهر» در مسیر فعالیت خود، حمایت از کودک را تنها به رفع نیازهای فوری محدود نکرده و با بررسی شرایط فردی، خانوادگی و اجتماعی هر مددجو، تلاش می‌کند عوامل مؤثر بر حضور کودک در چرخه کار را شناسایی و برای رفع یا کاهش آن‌ها برنامه‌ریزی کند.

خدمات و فعالیت‌های حمایتی

کودکان پس از شناسایی و طی مراحل غربالگری و نگهداری کوتاه‌مدت، در صورت نیاز به خدمات توانمندسازی، به مجموعه «سایبان مهر» ارجاع می‌شوند. در این مرکز، وضعیت کودک و خانواده با استفاده از مصاحبه‌های تخصصی مددکاری اجتماعی و روان‌شناسی و همچنین بازدید از منزل بررسی می‌شود و بر اساس شرایط هر خانواده، برنامه‌ای متناسب برای حمایت و توانمندسازی تدوین می‌شود.

از مهم‌ترین خدمات این مجموعه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ارائه خدمات تخصصی مددکاری اجتماعی و روان‌شناسی

• بررسی شرایط خانوادگی و اجتماعی مددجویان

• بازدید از منزل و شناسایی مسائل و نیازهای خانواده

• حمایت از کودکان در مسیر بازگشت و تداوم تحصیل

• پیگیری ثبت‌نام کودکان در مدارس و مراکز آموزشی

• حمایت از کودکان بازمانده از تحصیل و تلاش برای بازگشت آنان به فرآیند آموزش

• برگزاری جلسات مشاوره فردی و خانوادگی

• برگزاری کارگاه‌های آموزشی در زمینه مهارت‌های فرزندپروری، مدیریت خشم، مدیریت استرس و چالش‌های دوران نوجوانی

• ارائه خدمات بازی‌درمانی و حمایت‌های روان‌شناختی

• معرفی مددجویان به مراکز درمانی و پزشکان و پیگیری روند درمان

• کمک به تأمین دارو، هزینه‌های درمان و خدمات پزشکی در صورت نیاز

• پیگیری دریافت مدارک هویتی و تحصیلی برای افراد فاقد مدارک

• معرفی خانواده‌های واجد شرایط به نهادهای حمایتی و خدمات اجتماعی

• کمک به ایجاد زمینه اشتغال برای والدین و اعضای خانواده

• معرفی خانواده‌ها به دوره‌های مهارت‌آموزی و مراکز کاریابی

• جذب حامیان معیشتی، تحصیلی و درمانی

• تأمین بخشی از نیازهای ضروری خانواده‌ها با مشارکت خیرین

• برگزاری برنامه‌های فرهنگی، تفریحی و آموزشی برای کودکان

• فراهم کردن زمینه حضور کودکان در فعالیت‌های ورزشی و مهارت‌آموزی

توانمندسازی خانواده؛ رویکردی فراتر از حمایت مستقیم از کودک

یکی از رویکردهای اصلی «سایبان مهر»، توجه هم‌زمان به وضعیت کودک و خانواده است. تجربه فعالیت در حوزه کودکان کار نشان می‌دهد که برای کاهش پایدار آسیب‌های اجتماعی، صرفاً حمایت از کودک کافی نیست و لازم است عوامل خانوادگی و اقتصادی مؤثر بر وضعیت او نیز مورد توجه قرار گیرد.

بر همین اساس، این مجموعه تلاش می‌کند با شناسایی ظرفیت‌های خانواده، زمینه اشتغال و درآمد سالم را برای والدین فراهم کند. معرفی به مراکز کاریابی، ارجاع به دوره‌های مهارت‌آموزی و حمایت از ایجاد مشاغل خانگی از جمله اقداماتی است که در این زمینه دنبال می‌شود.

همچنین خانواده‌هایی که با مسائل اجتماعی، اعتیاد، مشکلات اقتصادی، درمانی یا تحصیلی مواجه هستند، متناسب با نیاز خود به مراکز و نهادهای تخصصی ارجاع داده می‌شوند تا فرآیند حمایت به شکل جامع‌تری دنبال شود.

حمایت‌های آموزشی و تحصیلی

تحصیل و جلوگیری از ترک یا بازماندگی از تحصیل، یکی از محورهای مهم فعالیت «سایبان مهر» است. پیگیری وضعیت تحصیلی کودکان، ارتباط با مدارس، کمک به فرآیند ثبت‌نام، حمایت از دانش‌آموزان نیازمند و فراهم کردن لوازم و امکانات آموزشی، بخشی از اقدامات این مجموعه در حوزه آموزش است.

در کنار حمایت‌های مستقیم، تلاش می‌شود با برگزاری برنامه‌های آموزشی و شناسایی توانمندی‌های تحصیلی کودکان، انگیزه آنان برای ادامه تحصیل تقویت شود و خانواده‌ها نیز نسبت به اهمیت استمرار آموزش فرزندان خود آگاهی بیشتری پیدا کنند.

حمایت‌های درمانی و روان‌شناختی

سلامت جسم و روان کودکان و خانواده‌های آنان از دیگر محورهای فعالیت این مجموعه است. در موارد مورد نیاز، مددجویان به پزشکان، مراکز درمانی و مراکز تخصصی ارجاع داده می‌شوند و با استفاده از ظرفیت مراکز حمایتی و خیرین، برای دسترسی آنان به خدمات درمانی تلاش می‌شود.

در حوزه سلامت روان نیز مصاحبه‌های تخصصی، مشاوره فردی و خانوادگی و کارگاه‌های آموزشی با هدف افزایش مهارت‌های فردی و خانوادگی، مدیریت هیجانات و کاهش آسیب‌های روانی برگزار می‌شود.

مشارکت خیرین و شبکه حمایت اجتماعی

بخش مهمی از فعالیت‌های «سایبان مهر» با مشارکت خیرین و حامیان اجتماعی انجام می‌شود. این مشارکت صرفاً به کمک‌های معیشتی محدود نیست و حوزه‌هایی مانند درمان، تحصیل، اشتغال و تأمین نیازهای ضروری خانواده‌ها را نیز دربرمی‌گیرد.

جذب حامیان تحصیلی و درمانی، تأمین بسته‌های معیشتی و آموزشی، کمک به تهیه پوشاک و لوازم ضروری و حمایت از هزینه‌های درمانی از جمله زمینه‌های مشارکت خیرین در این مجموعه است.

این رویکرد موجب می‌شود حمایت از کودک و خانواده، به شکل مستمر و متناسب با نیازهای واقعی آنان دنبال شود.

اقدامات فرهنگی، آموزشی و اوقات فراغت

«سایبان مهر» در کنار خدمات حمایتی و تخصصی، به موضوع اوقات فراغت و رشد اجتماعی کودکان نیز توجه دارد. برگزاری برنامه‌های فرهنگی و تفریحی، فعالیت‌های گروهی، برنامه‌های مناسبتی و فراهم کردن امکان حضور کودکان در دوره‌های ورزشی و مهارت‌آموزی، بخشی از این فعالیت‌هاست.

هدف از این اقدامات، ایجاد محیطی سالم برای رشد کودکان، تقویت مهارت‌های فردی و اجتماعی و فراهم کردن فرصت تجربه فعالیت‌های سازنده و متناسب با سن آنان است.

اقدامات و رویکردهای مجموعه

رویکرد «سایبان مهر» را می‌توان بر چند اصل اساسی استوار دانست؛ نخست، حمایت از کودک در بستر خانواده و دوم، توانمندسازی خانواده برای ایجاد تغییر پایدار.

در این چارچوب، وضعیت هر مددجو به صورت جداگانه بررسی می‌شود و اقدامات حمایتی بر اساس نیازهای واقعی کودک و خانواده شکل می‌گیرد. استفاده از ظرفیت مددکاران اجتماعی و روان‌شناسان، بازدیدهای خانوادگی، ارجاع تخصصی به نهادها و مراکز مرتبط و ایجاد ارتباط میان خانواده و شبکه خدمات اجتماعی، از مهم‌ترین بخش‌های این رویکرد است.

همچنین مقابله با بهره‌کشی از کودکان و همکاری با نهادهای مسئول برای جلوگیری از فعالیت سازمان‌یافته کودکان در خیابان، از دیگر محورهای مورد توجه در این حوزه است.

چالش‌های پیش رو

فعالیت در حوزه کودکان کار با چالش‌های متعددی همراه است. حضور برخی خانواده‌های فاقد مدارک هویتی، مشکلات اقتصادی، اعتیاد، ضعف دسترسی به فرصت‌های شغلی و آموزشی و پیچیدگی شرایط خانوادگی، فرآیند توانمندسازی را دشوار می‌کند.

از سوی دیگر، توانمندسازی پایدار نیازمند منابع مالی، نیروی انسانی متخصص و همکاری مستمر میان دستگاه‌ها و نهادهای مسئول است. به همین دلیل، حل مسئله کودکان کار تنها از مسیر اقدامات مقطعی امکان‌پذیر نیست و نیازمند برنامه‌ریزی بلندمدت و هماهنگی میان بخش‌های مختلف است.

اهداف و پیشنهادات

هدف اصلی «سایبان مهر»، ایجاد شرایطی است که کودک پس از خروج از چرخه کار، بتواند در محیطی امن و حمایتگر به زندگی، تحصیل و رشد طبیعی خود ادامه دهد. در این مسیر، تقویت خانواده و کاهش عوامل اقتصادی و اجتماعی مؤثر بر کار کودک، اهمیت ویژه‌ای دارد.

تداوم حمایت‌های پس از ترخیص، توسعه خدمات تخصصی مددکاری و روان‌شناختی، تقویت حمایت‌های آموزشی و درمانی، گسترش فرصت‌های اشتغال و مهارت‌آموزی برای خانواده‌ها و افزایش مشارکت خیرین می‌تواند به پایداری این فرآیند کمک کند.

همچنین تقویت همکاری میان نهادهای دولتی، سازمان‌های حمایتی، مراکز تخصصی، مؤسسات خیریه و مجموعه‌های مردمی، از الزامات مهم برای دستیابی به راهکارهای پایدار در حوزه کودکان کار است.

در نهایت، «سایبان مهر» را می‌توان مجموعه‌ای با رویکرد حمایت، پیشگیری و توانمندسازی دانست؛ مجموعه‌ای که تلاش دارد با نگاه جامع به کودک و خانواده، زمینه کاهش آسیب‌های اجتماعی و فراهم شدن فرصت زندگی سالم، تحصیل و رشد برای کودکان کار را فراهم کند.