سایبان جوانه‌ها؛ فرصتی دوباره برای نوجوانان معارض قانون

در مسیر پر فراز و نشیب نوجوانی، گاهی برخی از جوانان به دلایل متعدد روانی، اجتماعی و خانوادگی، از مسیر قانونی فاصله می‌گیرند. سایبان جوانه‌ها، به عنوان یکی از واحدهای تخصصی مجتمع قضایی حمایتی شوق زندگی، با درک عمیق از این واقعیت و با تکیه بر مبانی علمی و حقوقی روز، پا به عرصه نهاده است تا به این نوجوانان فرصتی دوباره برای بازگشت به آغوش جامعه بدهد.

سایبان جوانه‌ها با هدف توانمندسازی نوجوانان معارض قانون و جایگزینی رویکردهای تنبیهی با مداخلات اصلاحی و تربیتی، فعالیت خود را در سال‌های اخیر آغاز نمود. این مجموعه با بهره‌گیری از رویکردی میان‌رشته‌ای، درصدد شناسایی علل بروز رفتارهای معارض قانون و فراهم‌آوردن زمینه بازپذیری اجتماعی این نوجوانان است.

خدمات

خدمات این سایبان در چارچوب مدلی جامع و یکپارچه طراحی شده است که شامل سه سطح اصلی می‌باشد:

ارزیابی اولیه جامع

• بررسی سوابق فردی، خانوادگی و اجتماعی
• تحلیل عوامل محافظتی و عوامل خطر
• ارزیابی ظرفیت‌های شناختی و هیجانی

برنامه مداخله‌ای یکپارچه

• آموزش مهارت‌های زندگی (حل مسئله، کنترل خشم، تصمیم‌گیری)
• خدمات روان‌درمانی فردی و گروهی (جلسات هفتگی با هر مراجع)
• برنامه‌های آموزشی و شغلی
• مداخلات خانوادگی و جامعه‌محور (مشاوره به تک تک اعضای خانواده)

پایش و پیگیری مستمر

• نظارت بر پیشرفت نوجوان
• ارزیابی اثربخشی مداخلات
• پشتیبانی پس از خاتمه برنامه

اقدامات و رویکردها

رویکرد سایبان جوانه‌ها، تلفیقی از سه حوزه علمی و حقوقی اساسی است:

مبانی حقوقی: این مجموعه با تکیه بر قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب ۱۳۹۹ و قانون مجازات اسلامی، بر لزوم اتخاذ رویکردهای اصلاحی و تربیتی به جای پاسخ‌های سزادهنده تأکید دارد. همچنین با توجه به قواعد حداقل استانداردهای سازمان ملل (قواعد پکن)، اصل مصلحت کودک را در تمامی مداخلات قضایی و حمایتی رعایت می‌کند.

رویکرد عصب‌رشدشناسی: با توجه به عدم بلوغ کامل قشر پیشانی مغز تا ۲۵ سالگی، ضعف در کنترل تکانه و تصمیم‌گیری در نوجوانی درک شده و مداخلات متناسب با سطح رشد شناختی طراحی می‌شود.

نظریه پیوند اجتماعی: این مجموعه با تقویت چهار عنصر دلبستگی، تعهد، مشارکت و باور، به دنبال ایجاد سرمایه اجتماعی برای نوجوانان از طریق برنامه‌های جامعه‌محور است.

از جمله اقدامات شاخص این مرکز می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• برگزاری جلسات روان‌درمانی منظم برای هر مراجع به صورت هفتگی
• ارائه مشاوره تخصصی به اعضای خانواده برای رفع مشکلات ریشه‌ای
• پیگیری ثبت نام و ادامه تحصیل دانش‌آموزان ترک‌تحصیل کرده
• پیگیری امور وام اشتغال برای سرپرستان خانواده‌های نیازمند
• کمک هزینه مایحتاج زندگی برای چند مراجع
• پیگیری اشتغال‌زایی برای مراجعان توانمند
• برگزاری مشاوره‌های خانواده و ازدواج برای مراجعان بزرگسال

اهداف و پیشنهادات

هدف کلی سایبان جوانه‌ها، توانمندسازی نوجوانان معارض قانون و جایگزینی رویکردهای تنبیهی با مداخلات توانمندسازانه است تا نه تنها به کاهش نرخ تکرار جرم بیانجامد، بلکه زمینه‌ساز تبدیل نوجوانان به شهروندانی مسئول در جامعه گردد.

پیشنهادات راهبردی این مجموعه به شرح زیر مطرح می‌شود:

۱. ایجاد هماهنگی بیشتر با شعب قضایی به گونه‌ای که شرط مختومه شدن پرونده، منوط به تکمیل موفقیت‌آمیز جلسات مشاوره باشد و این موضوع در زمان ارجاع به نوجوانان ابلاغ گردد.

۲. توسعه برنامه‌های اشتغال‌زایی و کارآفرینی برای نوجوانان و خانواده‌های آنان به منظور کاهش آسیب‌های ناشی از بیکاری

۳. برگزاری کارگاه‌های تخصصی کنترل خشم و مدیریت هیجانات با رویکردی تعاملی و جذاب برای نوجوانان

۴. تقویت همکاری با مراکز آموزشی برای تسهیل بازگشت نوجوانان ترک‌تحصیل کرده به چرخه تحصیل

۵. برنامه‌ریزی برای پیگیری مستمر وضعیت مراجعان پس از خاتمه دوره مشاوره، تا از تداوم روند بهبود اطمینان حاصل شود

۶. افزایش آگاهی قضات و مسئولان نسبت به ظرفیت‌های توانمندسازی این مرکز، تا ارجاعات بیشتری به سایبان صورت پذیرد

سایبان جوانه‌ها، با تکیه بر دانش روز روان‌شناسی، حقوق و مددکاری اجتماعی، و با همراهی روانشناسان متعهد، مسیر دشوار بازتوانی نوجوانان معارض قانون را هموار کرده است. این مجموعه باور دارد که هر نوجوان، حتی آن‌هایی که خطا کرده‌اند، شایسته فرصتی دوباره برای ساختن آینده‌ای روشن‌تر هستند.